Nadżerka

 

Przyczyny i metody leczenia nadżerki

Co to jest nadżerka?
Nadżerka jest jedną z częstszych kobiecych przypadłości. Zdiagnozowanie nadżerki może budzić niepokój, bo jest to zmiana na części pochwowej szyjki macicy, która nieleczona może doprowadzić do poważnych powikłań, a w konsekwencji nawet do powstania zmian rakowych. Warto więc dowiedzieć się więcej o tym schorzeniu, o przyczynach jego występowania,  oraz o możliwych sposobach leczenia, tak aby uniknąć najpoważniejszych konsekwencji.
Nadżerka dotyka niemal 25% kobiet, a wśród kobiet młodych pomiędzy 25 a 35 rokiem życia, które aktywnie współżyją, odsetek ten jest wyższy. Z medycznego punktu widzenia, jest to schorzenie szyjki macicy, w którym wielowarstwowy nabłonek płaski jest zastąpiony jednowarstwowym nabłonkiem gruczołowym. Klinicznie wygląda jak czerwony obszar  na tle blado-różowej zdrowej części szyjki. Aby wyjaśnić dokładnie lokalizację tej zmiany  trzeba sięgnąć do anatomii. Macica, która jest narządem mięśniowym,  swoim kształtem przypomina gruszkę. 2/3 macicy to trzon, który mieści się w obrębie miednicy małej, pozostała część to szyjka, która częściowo znajduje się w pochwie i  ten jej odcinek nazywany jest częścią pochwową szyjki macicy. We wziernikach ginekologicznych wygląda jak walec lub stożek ze ściętym wierzchołkiem. Widoczna powierzchnia szyjki przedstawia się jak tarcza z okrągłym albo szparowatym otworem pośrodku (jest to ujście zewnętrzne kanału szyjki, który prowadzi do wnętrza macicy). Widoczna w pochwie część szyjki macicy jest pokryta nabłonkiem wielowarstwowym płaskim, natomiast jej kanał nabłonkiem gruczołowym. Oba rodzaje nabłonków stykają się ze sobą w okolicy ujścia zewnętrznego. Problem pojawia się wtedy, gdy nabłonek gruczołowaty zaczyna wypełzać z kanału na zewnętrz ujścia i zastępować nabłonek typowy dla tej części szyjki. Widoczny okiem nieuzbrojonym czerwony obszar jest właśnie erytroplakią, którą zwykle nazywa się  nadżerką. Sensu stricto nadżerka jest krótkotrwałym stanem, w którym na  pewnym obszarze części pochwowej szyjki nie ma żadnego nabłonka – nabłonek wielowarstwowy został zniszczony, a nabłonek kanału szyjki jeszcze nie zdążył pokryć uszkodzenia. Termin nadżerka nadal jednak egzystuje w relacjach pacjentka - lekarz.  Nadżerka zwykle jest oznaką  przebytego lub toczącego się stanu zapalnego i może  stwarzać sprzyjające warunki do transformacji nowotworowej w obrębie nabłonka, którego w  prawidłowych warunkach w tym miejscu nie powinno być.
Problem nadżerki jest o tyle poważny, że przez długi czas, może ona nie powodować żadnych dolegliwości. Najczęstszym objawem, z którym możesz się spotkać, są  prawie zawsze zauważalne upławy. W zależności od  flory bakteryjnej w pochwie upławy mogą mieć nieprzyjemny zapach lub zmieniony kolor (białawe, żółte i zielonkawe). W przypadku tej dolegliwości mogą pojawić się również bóle w okolicy podbrzusza i krzyża, krwawienia po stosunku lub uczucie podrażnienia sromu. Te objawy mogą sugerować jakiś stan zapalny miejsc intymnych, który jest jedną z przyczyn powstawania nadżerki.
W związku z trudnościami w samodzielnym wykryciu nadżerki (część pochwowa jest  pomieszczona w szczycie pochwy około 6-8 cm od szpary sromu), najistotniejszym i najbardziej właściwym postępowaniem jest udanie się do ginekologa. Następnie musimy regularne uczęszczać na wizyty kontrolne, aż do wyleczenia. Zazwyczaj podczas rutynowego badania lekarz widzi zmianę patologiczną na tarczy części pochwowej szyjki macicy. Ważnym elementem ostatecznej diagnozy zmiany jest badanie cytologiczne, które ma za zadanie ocenić stopień ryzyka nowotworowego  w badanych komórkach.
Jeśli tarcza części pochwowej jest bez zmian patologicznych, a badanie cytologiczne nie wykazało zagrożenia nowotworowego, następne badanie cytologiczne może być wykonane za 2 lata. Jeśli stwierdzono jakiekolwiek zmiany patologiczne, badanie  cytologiczne powinno być wykonywane częściej, ale nie rzadziej niż raz w roku. Cytologia polega na mikroskopowej ocenie komórek, które zostały pobrane z tarczy  kanału szyjki macicy i ze sklepień pochwy. Badanie jest praktycznie bezbolesne, wymaga od pacjentki jedynie rozluźnienia. Może być wykonywane w każdym okresie cyklu poza miesiączką. Najmniej komórek do cytologicznej oceny uzyskuje się w środkowym okresie cyklu.
Wyniki badania cytologicznego podawane są w skali pięciostopniowej:

  • I grupa – prawidłowe komórki nabłonka szyjki i kanału szyjki macicy, jest to bardzo dobry wynik.
  • II grupa – w rozmazie z szyjki macicy występuje mała ilość komórek zapalnych, jest to wynik, który mieści się w normie i w większości przypadków nie wymaga leczenia.
  • III grupa – w rozmazie wykryto komórki dysplastyczne, które mogą przekształcić się w zmiany nowotworowe, konieczne jest leczenie.
  • IV grupa – następuje podejrzenie występowania komórek nowotworowych, konieczne jest leczenie i dalsza diagnostyka.
  • V grupa – w wymazie widoczne są wyraźne komórki nowotworowe. Potrzebne jest histologiczne (wycinek) potwierdzenie diagnozy i leczenie.

Jakie są przyczyny nadżerki?
Przyczyny powstawania zmian nabłonkowym są różnorodne. Czynniki, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia nadżerki to: zaburzenia hormonalne, przeszłość położnicza (liczne porody, poronienia, pęknięcia szyjki macicy), urazy mechaniczne (np. podczas stosowania tamponów), zakażenia szyjki macicy i pochwy, infekcje bakteryjne, wirusowe lub grzybicze. Wśród przyczyn nadżerki wymieniane są również: stosowanie antykoncepcji przy użyciu środków hamujących owulację (o działaniu hormonalnym), wczesne rozpoczęcie życia płciowego, częste zmiany partnerów. Te przyczyny nie wywołują nadżerki same z siebie, ale stwarzają przede wszystkim okoliczności , w których infekcje dróg rodnych są częstsze. Jak widać z tego wykazu, w profilaktyce nadżerki bardzo istotna jest higiena i częste badania kontrolne u ginekologa. Ważne jest, aby nie dopuścić do powstawania stanów zapalnych, a jeśli już wystąpią trzeba je dokładnie wyleczyć. W codziennej higienie należy zwrócić uwagę na to, aby nosić przewiewną, bawełnianą bieliznę, używać wkładek higienicznych oraz stosować żele do higieny intymnej, które zawierają kwas mlekowy, który sprzyja utrzymaniu właściwego pH i dzięki temu zapobiega powstawaniu infekcji. Warto również stosować profilaktycznie preparaty, które zwiększają ilości pałeczek kwasu mlekowego w kwaśnym środowisku pochwy, takie jak Feminella VAGI C. Zapewne niektóre z Was drażni specyficzny zapach męskiego nasienia - zastosowana po stosunku Feminella VAGI C znosi go zupełnie.

Jak leczyć nadżerkę?
W niektórych przypadkach możemy spotkać się z samoistnym wyleczeniem nadżerki. Ma to miejsce, kiedy wystąpienie zmiany powstało w wyniku problemów hormonalnych, np. u młodych dziewcząt. Czasami wystarczy wyeliminowanie czynnika zewnętrznego, który powoduje stan zapalny (np. tamponów czy globulek dopochwowych). Jednak należy pamiętać, iż bardzo istotne jest dokładne wyleczenie dolegliwości, tak aby nie przekształciła się w coś poważniejszego. Leczenie nadżerki najpierw powinno mieć na celu wyleczenie stanu zapalnego, a następnie usunięcie zmienionego nabłonka i stworzenie tym samym warunków do regeneracji właściwej tkanki.
Przed  zastosowaniem jednej z metod destrukcyjnych ( niszczących nabłonek gruczołowy) powinno być przeprowadzone badanie kolposkopowe (oglądanie tarczy części pochwowej pod dużym powiększeniem) dla uściślenia diagnozy, ustalenia parametrów destrukcji i koniecznego jej zakresu. Jeśli nadżerka jest mała, czasami wystarczające jest leczenie farmakologiczne, lub zastosowanie koagulacji chemicznej, czyli nałożenie na zmienione miejsce preparatu, który ma zlikwidować chory nabłonek. W przypadku większej zmiany konieczne są metody inwazyjne. Wśród najczęściej stosowanych wymienia się:

  • elektrokoagulacja – zabieg polega na wypaleniu chorych tkanek iskrą elektryczną, jest bezbolesny i krótkotrwały, ale rana dość długo się goi. Ponadto, nie jest on polecany kobietom, które jeszcze nie rodziły.
  • krioterapia – ta metoda opiera się na wymrożeniu zmienionego nabłonka.  Zabieg nie trwa długo, ale w niektórych przypadkach musi być powtarzany.
  • fotokoagulację – ten typ usunięcia nadżerki polega na zastosowaniu lasera.

Zabiegi na szyjce macicy praktycznie są niebolesne, niestety uraz termiczny przenosi się na trzon macicy i wiele kobiet odczuwa wtedy bardzo nieprzyjemny skurcz macicy taki, jak przy bardzo bolesnej miesiączce. Trwa on bardzo krótko i ustępuje natychmiast po zabiegu.  
Trzeba liczyć się z tym, że musi upłynąć trochę czasu, zanim rana po usunięciu się zagoi i nabłonek zregeneruje. Po takich zabiegach dobrze jest zastosować globulki z kwasem hialuronowym, np. Feminella Hyalosoft. Kwas hialuronowy wiąże się z błoną śluzową pochwy tworząc na jej powierzchni żelową powłokę. Warstwa ta stanowi zabezpieczenie błony śluzowej oraz wytwarza środowisko sprzyjające aktywacji naturalnych mechanizmów regeneracyjnych. Utworzony film  stanowi fizjologiczną barierę, dzięki której osiągany jest efekt szybszego gojenia zmian i przywracania naturalnego nabłonka pochwy.
Obecnie prawie w 100% przypadków możliwe jest całkowite wyleczenie nadżerki i wykluczenie dalszych powikłań. Jednak niezbędna jest codzienna dbałość o higienę intymną i regularne wizyty kontrolne u ginekologa.

Bibliografia:
Ginekologia, T.Bulski, M.Bulska, Warszawa 1970
Medyczny słownik encyklopedyczny, M. Barczyński, J. Bogusz, Kraków 1993
Podręczna encyklopedia zdrowia, praca zbiorowa, Katowice 1995